1915 olaylarını soykırım olarak tanımlayan tasarı 22’ye karşı 23 oyla Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nden geçti. Türkiye, istişare için Washington Büyükelçisi Namık Tan’ı Ankara’ya çağırdı. Obama yönetimi, oylama öncesinde Komite Başkanı Berman’a Ermenistan Türkiye arasındaki “süreci riske atmayın” telkininde bulunurken Clinton da oylama sırasında “Tasarı Genel Kurul’a gelmeyecek” açıklaması yaptı.

Ankara’nın sert mesajına ve Beyaz Saray’ın telkinlerine karşın tasarı son anda Komite’den geçti. 23 evet,22 hayır.

Ne yani? Dedemler soykırımcı mı oldu şimdi ?

El oğlu gelecek, Osmanlı’yı daha kolay ex yapmak için yıllarca sorunsuz yaşamış halkların arasına fitnenin kıralını sokacak,yangını çıkartacak,başkasının çok daha sert tedbirler alacağı yerde zorunlu göç gibi uygulamalarla benim ceddim devletini korumaya çalışacak , ve en sonunda da fitneyi çıkartanlar gelip sana soykırımcı diyecek.. Yukarıdaki soruyu çocuklarımızın aklına düşürtecek ortamı oluşturmuş olmak bile bizim ayıbımızdır. Kendi kapı önündeki çop yığınları görmeyip de yan komşunun evinden sızan bir toz parçasına laf eden zihniyetleri kınıyoruz.

Bu olay birkez daha göstermiştir ki uluslararası siyasette haklılık,tarihsel gerçekler vs geçerli değildir, tek geçerli olan şey uluslararası çıkar ve güçtür..

ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi, Beyaz Saray’ın telkinlerine ve Ankara’nın son dakika baskısına karşın 252 sayılı, 1915 olaylarını soykırım olarak tanımlayan tasarıyı kabul etti. Tasarıya ilişkin dün yapılan çekişmeli oylamada 23 evet oyu çıkarken, hayır diyenlerin sayısı 22’de kaldı. 46 üyeli Komite’nin bir üyesi oylamaya katılmadı. Komite Başkanı Howard Berman’ın, TSİ 21.15’te başlayan oylamanın yarım saat açık kalacağını duyurmasına karşın oy vermemiş dört Demokrat üye için oylamanın yaklaşık iki saat açık tutulması, sonucun değişmesine yol açtı.

Tan Ankara’ya çağrıldı

Tasarının ABD Temsilciler Meclisi Dışilişkiler Komitesi’nde görüşülüp oylanmasına saatler kala, Ankara – Washington hattında hareketli dakikalar yaşandı. Ankara’da diplomatik kaynaklar dün “Büyükelçi çekmek dahil bütün seçenekler masada” açıklaması yaparken Beyaz Saray da Komite’ye reddetmesi telkininde bulundu. Berman’la önceki gün yaptığı görüşmede tasarının geçmesinin Türkiye ile Ermenistan arasındaki süreci riske atacağına işaret eden ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton tasarının oylanması sırasında yaptığı açıklamada da tasarının Genel Kurul’a gelmeyeceğini ve gelmemesi gerektiğini ilgili taraflara ilettiklerini söyledi.

Türkiye, buna karşın tasarının kabul edilmesi üzerine, Washington Büyükelçisi Namık Tan’ı istişarelerde bulunmak üzere Ankara’ya çağırdı. Tan’ın çağrılmasından ve hükümetin sert tepkisinin ardından Cumhurbaşkanı Abdullah Gül de “Bu kararı makul bulmuyorum ve esefle karşılıyorum. Kararın Türk halkı nezdinde hiçbir itibarı bulunmamaktadır” açıklamasını yaptı.

Dışilişkiler Komitesi üyeleri arasındaki yaygın kanı, 1915 olaylarının bir “soykırım” olduğu yönündeydi. Ancak karşı çıkan üyeler ABD’nin stratejik çıkarları nedeniyle bu tasarıya oy vermediklerini açıkladı.

‘İki savaş yürütüyoruz’

Komite Başkanı Berman oturumun açılışında yaptığı konuşmada, “Türkiye’nin Ermeni soykırımı gerçeğini görmezden gelmesini hiçbir şeyin haklı gösteremeyeceğini” söyleyerek, “Artık Türkiye’nin, Ermeni soykırımı gerçeğini kabul etmesinin zamanı geldi” dedi. Türklerin bu tasarının geçmesi halinde ABD-Türkiye arasındaki ilişkiler açısından “kötü sonuçları olacağını” söylediğini ifade eden Berman, “Belki bunun sonuçları olacak? Ancak ben inanıyorum ki Türkiye ABD ile olan ilişkilerine en az bizim Türkiye ile olan ilişkilere verdiğimiz kadar değer veriyor” diye konuştu.

Konuşmasında Nobel edebiyat ödülü alan Orhan Pamuk’a da değinen Berman, Pamuk’un 1915 olaylarıyla ilgili sözlerinden dolayı “ülkesinden kovulduğunu” ileri sürdü.

Florida milletvekili Cumhuriyetçi İleana Ros-Lehtinen ise bir buçuk milyon Ermeninin ölmesini “insanlık tarihindeki karanlık ve korkunç bir sayfa” olarak tanımladı. ABD’nin hassas bir dönemden geçtiğini söyleyen, “Bugün dezavantajlı bir konumdayız” diyen Ros-Lehtinen, bu tasarının Afganistan ve Irak’ta operasyonlarını sürdüren ülkenin kritik güvenlik çıkarlarını tehlikeye atmaması gerektiğini vurguladı.

Başka bir Cumhuriyetçi üye Dan Burton ise “Bu trajedinin önemini anlıyoruz ancak biz şu anda iki savaş yürütüyoruz” diye konuştu. Cumhuriyetçi Michael T. McCaul, “Şimdi bu tasarı için uygun bir zaman değil” demesi üzerine Başkan Berman, “Ben 27 yıldır milletvekiliyim. Bu tasarı için uygun bir zaman olduğunu görmedim” dedi. Bunun üzerine salondan alkışlar yükseldi. Ankara’daki diplomatik kaynaklar dün tasarının geçmesi durumunda Türkiye’nin tutumuna ilişkin olasılıkları değerlendirirken “Büyükelçi çekmek de dahil bütün seçenekler masada” görüşünü dile getirdi.

Şensoy da çağrılmıştı

2007 yılında da tasarının komisyondan geçmesinin ve Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin tasarıyı genel kurul gündemine alacağı sinyallerini vermesinin ardından, dönemin Washington Büyükelçisi Nabi Şensoy, istişareler için Ankara’ya çağrılmıştı. Ancak dönemin Başkanı George W. Bush’un devreye girmesiyle kriz çözülmüştü.

Oylama öncesinde Cumhurbaşkanı Abdullah Gül de ABD Başkanı Barack Obama ile önceki gün bir telefon görüşmesi yaparken Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu da dün şunları söyledi:

“Dünyada değişik bölgelerde hangi dosyayı açarsanız açın, küresel alanda hangi dosya ile ilgilenirseniz ilgilenin Türk-Amerikan ilişkilerine duyulan ihtiyacı fark edersiniz. (…) Herkesin Türk-Amerikan ilişkilerinin bu kapsamlı çerçevesini, bölgesel ve küresel barışa katkı potansiyelini göz önünde bulundurmasında fayda var.”

İsrail’den destek istenmedi

Türkiye-İsrail ilişkilerinde yaşanan gerginlikler nedeniyle Ankara’nın tasarı için, önceki yılların aksine İsrail’den “resmen” yardım istemediği bildirildi. ANKA’nın haberine göre, diplomatik kaynaklar, “Bu yıl Ankara’dan pek ses çıkmadı. Önceki yıllarda İsrail Büyükelçisi, resmen davet edilerek Türkiye’nin destek arzusu ve beklentileri iletilirdi. Bunun üzerine de Şimon Peres (İsrail Cumhurbaşkanı) Washington ile görüşürdü. Bu defa öyle olmadı” diye konuştu.

Kriz çıkaran oylama ve karar dış basının satırlarına şöyle yansıdı:

THE NEW YORK TIMES: Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi, Perşembe günü, Obama yönetiminin son dakikada Türkiye’yi gücendireceğine ve Türk-Ermeni ilişkileriyle ilgili çabaları riske atacağına kesin gözüyle bakılan oylamadan vazgeçilmesi için yaptığı çağrıya rağmen, geçen yüzyılda Ermenilerin toplu katlinin soykırım olarak kınanmasını kıl payı farkla kabul etti. Komite üyelerinin geçen yüzyılın en karanlık dönemlerinden birini kınamakla ilgili ahlaki zorunlulukları ve Amerikanın bölgesel ve güvenlik çıkarları adına hayati önem taşıyan NATO ortağı Türkiye ile ilişkileri korumak arasında kararsız kaldıkları çok belliydi.

THE WASHINGTON POST: Ermeni meselesi Obama yönetimini bir yol ayrımına soktu. Komite üyesi senatörler gibi Obama, Başkan Yardımcısı Biden ve Clinton da Beyaz Saray’a ölümleri soykırım olarak tanımlamaları çağrısını yaptı. Ancak yönetimin pek çok alanda Türkiye’nin işbirliğine ihtiyacı var. Türkiye, Afganistan’daki koalisyona asker katkısı yaptı ve Irak’taki ABD güçlerinin desteklenmesi için İncirlik Hava Üssü’nün kullanılmasına izin verdi. Türkiye ayrıca an itibariyle BM Güvenlik Konseyi’nin geçici üyelerinden biri ve dolayısıyla komşusu İran’a uygulanacak yaptırımlar üzerinde oy hakkı var.

THE WALL STREET JOURNAL: Perşembe günkü oylama aynı zamanda Lockheed Martin Corp., Boeing Co., Raytheon Co., United Technologies Corp. ve Northrop Grumman Corp. gibi büyük savunma şirketleri açısından da kaygı yarattı. Türkiye bu şirketlerle helikopter, füze ve F-35 savaş uçakları gibi birçok ürünün tedariki için anlaşma yapmış durumda. Şirketler bir müşteri olarak Türkiye’yi kaybetmekten endişe ediyor.

FINANCIAL TIMES: Ankara uzun bir süredir bu oylamanın ABD ile Türkiye ilişkilerine zarar vereceği yönünde uyarılar yapıyor. Türk hükümeti aynı zamanda Ermenistan ile olan ilişkilerini de normalleştirmeye çalışıyor. Washington ise şu anda Ankara’yı İran’a karşı yaptırımlarını artırmaya ikna etmenin yollarlını arıyor.

THE GUARDIAN: Temsilciler Meclisi’nin kararı, Ermeni kökenli ABD’lilerin yoğun lobi çalışmalarının bir sonucu. Geçen yıl ABD Ulusal Ermeni Komitesi, Kongre’yi böyle bir karar almaya ikna etmek için 50 bin dolar harcadı. Hatta Kongre, ABD Başkanı Barack Obama’nın katliamı andığı yıllık konuşmasında “soykırım” gibi olaylardan bahsetmesini istedi.

DAILY TELEGRAPH: Ermeni tasarısının ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nde kabul edilmesi Başkan Barack Obama’yı zor bir duruma soktu. Bir tarafta, yaşanan olayları ‘soykırım’ olduğunu reddeden NATO üyesi Türkiye bulunurken diğer tarafta ise Kasım’da yapılacak seçimler öncesinde önemli bir seçmen kitlesi ve onların Kongre’deki destekçileri olan Ermeni kökenli ABD vatandaşları bulunuyor.

THE TIMES: Obama yönetimin Ermeni tasarısının Temsilciler Meclisi’nde geçmesini engelleme şansı hâlâ bulunsa da, tasarının Dış İlişkiler Komitesi’nde kabul edilmesi, ABD’nin en yakın Müslüman müttefiki olan Türkiye ile ilişkilerini bozma tehlikesi taşıyor. Washington, Kuzey Irak girmek ve İran’ın bölgede yalnızlaştırılması çabalarında Türkiye ihtiyaç duyuyor. Obama, seçim kampanyasında Birinci Dünya Savaşı döneminde yaşanan olayları soykırım olarak tanıyacağına söz vermişti. Ancak, geçen sene Ankara’ya yaptığı ziyarette, Türkiye’yi model Müslüman ülke olarak övmüş ve soykırım tanımını kullanmamıştı.

EL PAIS: “Ermeni soykırımı Türkiye ile ABD arasında yeni bir kriz yarattı. Ankara, Temsilciler Meclisi’nin Birinci Dünya Savaşı sırasında Ermeni vatandaşlarının “yok edilmesini” tanımasının ardından, ABD Büyükelçisi’ni geri çağırdı.

EURONEWS: ABD Temsilciler Meclisi’nin Ermeni Soykırımı’nı tanımasının ardından, Ankara hükümeti ABD Büyükelçisini geri çağırdı. Washington’ın uyarılarına rağmen, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nin bu şekilde bir karar alması, iki ülke arasında diplomatik kriz yaratabilir.

ELÇİN POYRAZLAR